Các nhà máy thủy điện có trách nhiệm gì khi xả lũ hàng loạt khiến nhiều người dân bị thiệt hại nặng nề?

Nhà máy thủy điện hay nhiệt điện đều cung cấp nguồn năng lượng dồi dào cho con người, nhưng nhiệt điện thải khói bụi gây ô nhiễm môi trường khiến con người phải chết dần chết mòn và các nước đã từ bỏ. Còn thủy điện tuy tác động môi trường ít hơn, nhưng khi có bão lũ thì các nhà máy này cũng trở nên nguy hiểm. Và hiện nay, tại khúc ruột miền Trung nhiều người dân đang phải gánh chịu tác hại này. 

Mấy ngày qua nhìn về khúc ruột miền Trung ai cũng thấy chạnh lòng. Nhất là trường hợp của đôi vợ chồng tròng trành ngược dòng lũ đi vượt cạn nhưng bị nước lũ cuốn trôi đi mãi, người chồng chỉ biết van lạy dòng nước lũ xoáy trả lại vợ, con cho mình. Rồi có hai mẹ con, khi thấy lũ rút bèn dọn nhà cửa, không may điện giật, họ chẳng kịp thấy màu nắng của ngày khô ráo nữa.

Mới đây, trên đường vào thủy điện Rào Trăng 3 để cứu hộ nhóm công nhân thủy điện, Phó tư lệnh Quân khu 4, Thiếu tướng Nguyễn Văn Man cùng 12 cán bộ, chiến sĩ gặp nạn và hiện vẫn mất liên lạc, 7 người thoát được còn 13 người thì vẫn đang tìm kiếm…Và còn rất nhiều cảnh tượng đau thương khác mà người viết không thể nào liệt kê hết ra đây. Tính đến thời điểm này, mưa lũ ở các tỉnh miền Trung và các nhà máy thủy điện xả lũ đã khiến 30 người chết và mất tích. Con số này có thể tăng thêm trong những ngày tới.

Tất cả những đau thương ấy, là do bão lũ gây ra. Bão lũ xảy ra liên tiếp do nguyên nhân nào bài viết không đề cập. Ở đây chỉ bàn về vấn đề khi bão lũ xảy thì các nhà máy thủy điện lại đồng loạt xả lũ để cứu lấy mình, khiến hậu quả càng nặng nề hơn.

Tại Quảng Nam, Công ty Thủy điện Sông Tranh vận hành hồ chứa thủy điện Sông Tranh 2 nhằm cắt, giảm lũ cho hạ du. Ba thuỷ điện A Vương, Sông Bung 4, Đak Mi 4 cũng đã xã lũ trước đó. Thủy điện Hương Điền, Bình Điền và hồ Tả Trạch ở Thừa Thiên Huế sẽ tăng lưu lượng xả lũ về hạ du để đón đợt mưa mới do hoàn lưu bão Linfa.

Bình thường nhà máy thủy điện có tác dụng cắt lũ, phát điện, cấp nước tưới và giao thông thủy. Nhưng khi xảy ra bão lũ thì do nguồn nước từ thượng nguồn đổ về rất nhiều nên các hồ chứa nước phải xả nước bớt tránh nguy cơ vỡ đập. Chính vì thế mà, mỗi khi bão lũ đập thủy điện lại xã lũ ồ ạt. Nhưng không phải do cơ chết vận hành như thế mà chủ các nhà máy thoát được trách nhiệm trong những vụ xã lũ như thế này.

Đừng đổ lỗi cho bão lũ, thử hỏi lúc xây dựng thiết kế, các chủ đầu tư không tính đến câu chuyện tác động của mưa gió bão lũ? Nếu đã tính đến vấn đề này, sao cứ tới mùa mưa lũ dù nhỏ hay lớn thì các nhà máy thủy điện lại đua nhau xả thế này? Chưa kề, chỉ riêng tại tỉnh Thừa Thiên – Huế, cách nhau có 15km mà có tới tận 3 nhà máy thủy điện, quy hoạch kiểu này thì chỉ dân chết. Ai đã ký duyệt? Liệu bây giờ có ai chịu trách nhiệm hay không hay chỉ có dân cam chịu?

Việc nhà máy thủy điện đua nhau xả lũ trong mùa mưa bão không phải mới đây. Một năm trước đó, Nhà máy Thủy điện Nậm Nơn ở Nghệ An cũng đã xả lũ mà không thông báo khiến anh Vi Văn May (bản Xiêng Hương, xã Xá Lượng, Tương Dương), thiệt mạng. Tháng 8/2018 nhà máy này cũng xả lũ gây thiệt hại nặng nề cho 171 hộ dân.

Xa hơn là năm 2013, 15 nhà máy thủy điện của tập đoàn điện lực – EVN đồng loạt xả lũ lên đầu người dân vùng rốn Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phú Yên, Đắc Lắc… gây ra cái chết tang thương của hơn 50 mạng người. Cái năm trời tối như mực ấy, cả rẻo đất hình chữ S đã quằn quại trong một thảm cảnh vô cảm đồng loại chưa từng có! Ba năm sau vụ 15 nhà máy thủy điện đồng loạt xả, lịch sử lại tái diễn trên mảnh đất xơ xác này vào mùa bão lũ cuối năm 2016 với vụ Thủy điện Hố Hô ở Hà Tĩnh “xả lũ sai quy trình”, khiến hơn 20 người dân Hương Khê bị thiệt mạng.

Hầu như những vụ xả lũ khiến nhiều người chết thế này, chưa có vị lãnh đạo của nhà máy thủy điện nào chịu trách nhiệm. Thiết nghĩ vấn đề trách nhiệm phải quy định rõ ràng, phải xử thật nặng chủ đầu tư khi xả lũ không đúng quy trình, hay xả lũ gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân. Có như thế mới giảm bớt thiệt hai cho bà con.

Chúng ta không thể phủ nhận công dụng của các nhà máy thủy điện, nhưng không thể vì thế mà cứ mãi phát triển thêm nguồn năng lượng từ các nhà máy này, nên dần thay thế bằng những nhà máy điện gió điện khí an toàn hơn. Những nơi nào cần xây nhà máy thủy điện ngoài nhu cầu phát điện và để cắt lũ thì hãy phê duyệt.

Như ta đã biết, gần đây VN liên doanh hợp tác với Mỹ phát triển các dự án điện khí LNG. Điển hình Dự án Nhà máy điện khí Chân Mây – tỉnh Thừa Thiên Huế, rồi 4 dự án gồm dự án nhà máy điện khí tại Cà Ná – tỉnh Ninh Thuận. Tại Hải Phòng, Tập đoàn Exxon Mobil đầu tư 5,1 tỷ đô la Dự án Tổ hợp khí LNG-điện. Ngoài ra, Tập đoàn Exxon Mobil còn có kế hoạch đầu tư phát triển chuỗi điện khí công suất 3.000 MW tại Long An. Chính phủ Mỹ cũng đang thẩm định vốn cho dự án điện LNG Bạc Liêu vốn đầu tư khoảng 4 tỷ đô la với công suất 3.200MW. Không chỉ có Mỹ, Tập đoàn Enterprize Energy Ian Raymond Hatton của Anh cũng đầu tư dự án ThangLong Wind ngoài khơi Mũi Kê Gà – Bình Thuận có công suất 3.400 MW với quy mô vốn đầu tư 11,9 tỷ đô la. Ngoài các dự án điện khí, dự án điện gió cũng được quan tâm không kém, ngoài khơi La Gàn – tỉnh Bình Thuận cũng có dự án lên đến 12 tỷ USD.

Hàng loạt dự án điện khí điện gió được đầu tư, nhân cơ hội này VN nên đẩy mạnh khai thác nguồn năng lượng sạch và dần thay thế các nhà máy nhiệt điện lẫn thủy điện, để chúng không còn gieo đau khổ, chết chóc cho người dân nữa. Đây là hành động cấp thiết nhất hiện nay, thà muộn còn hơn không.

T.L

Bài viết liên quan